Publikacje
Publikacje i artykuły naszego zespołu.
Dr Anna Maria Panasiuk  |  2015-03-01

Powiernictwo narzędziem w planowaniu sukcesji

Powiernictwo oznacza relację prawną, w której właściciel majątku powierza ją innej osobie (powiernikowi) w celu jej przechowania lub zarządzania nią w swoim imieniu, ale na rzecz powierzającego. Powiernik staje się w ten sposób zarządcą majątku rodzinnego. Zrozumiałe założenia. Niezrozumiały jest brak powiernictwa w Polsce. 

Już sama definicja powiernictwa wyklucza sytuację, że zleceniodawca lub członkowie rodziny tracą kontrolę nad powierzonym majątkiem. Jest wiele mechanizmów, w których powiernik sprawuje nad nim pieczę, ale nie wykonuje osobiście tzw. zarządu majątkiem. Zarząd może być sprawowany przez członków rodziny na podstawie odpowiednich rozwiązań umownych albo pośrednio – przez alokację majątku w dedykowanej spółce prawa handlowego, gdzie rodzinie przysługują określone kompetencje zarządcze lub nadzorcze.

Przed przystąpieniem do procesu planowania sukcesji należy ocenić gotowość nowego pokolenia do przejęcia zarządu rodzinnym majątkiem. W przypadku przekazania firmy rodzinnej należy położyć nacisk na przekazanie w pierwszej kolejności kompetencji menedżerskich i przywódczych, zaś przekazanie samej własności będzie naturalną konsekwencją tego procesu. W przypadku aktywów inwestycyjnych wolą spadkodawcy może być ich przekazanie po śmierci i według jasno określonego klucza. Zasady przejęcia aktywów inwestycyjnych najczęściej wynikają z oceny gotowości spadkobierców do zarządzania majątkiem, ale również z oceny gotowości do umiejętnego z niego korzystania. Realizacja wspomnianych już zasad dystrybucji następuje w chwili wykonywania obowiązków przez powiernika, który – krótko mówiąc – wykonuje wolę zleceniodawcy (lub spadkodawcy).

Ograniczając się do aspektów prawnych, trzeba rozważyć, jakie formy może przyjąć sprawowanie funkcji powierniczych nad majątkiem rodzinnym. Podstawą wykonywania funkcji powiernika powinna być umowa, która reguluje zarówno jego kompetencje, jak i obowiązki. Powiernik może objąć aktywa bezpośrednio lub pośrednio po ich akumulacji w odpowiednio zaprojektowanym podmiocie (spółce, funduszu, fundacji).

Instrumentem najpełniej realizującym cele stawiane sukcesji majątkowej jest podmiot o charakterze fundacyjnym, w którym powiernik może objąć funkcję protektora tzw. Interesu rodzinnego – będzie stał na straży realizacji woli głowy rodziny (założyciela fundacji). Realizacja celów sukcesyjnych następuje przez alokowanie odpowiednich kompetencji organom fundacji. Takie kompetencje są zapisane w dokumentach powołujących fundację do życia. Głowa rodziny – fundator – ma prawo zmienić zapisy statutu. Prawo to może być ograniczone po jego śmierci. Realizacji celów wyłącznie prywatnych, tj. interesów jednej rodziny, służy fundacja rodzinna (prywatna).

Polski system prawny przewiduje możliwość powołania fundacji dla realizacji celów zgodnych z podstawowymi interesami RP, zarówno celów społecznych, jak i gospodarczych. Uwzględnienie celów gospodarczych jako takich, które może realizować fundacja w polskim stanie prawnym, sprzyja zamysłowi fundacji rodzinnej. Dodatkowo  zapewnienie ciągłości rodu oraz zachowania majątku służącego jego interesom, np. edukacja nowych pokoleń, zapewnienie ekonomicznych podstaw startu w dorosłe życie, leży ewidentnie w interesie kraju. Mimo że autorzy ustawy inaczej rozumieli podstawowy interes RP, postępujący rozwój gospodarczy i zmiany ustrojowe uzasadniają zmianę stanowiska. Należyta konstrukcja dokumentów fundacji mającej spełniać funkcję fundacji rodzinnej powinna brać pod uwagę dokonywanie dyspozycji majątkowych (na rzecz członków rodziny) pod kątem ich zgodności z celami statutowymi.

Obecnie obowiązująca ustawa o fundacjach z 1984 roku miała w zamyśle autorów stać na straży interesów społecznych i gospodarczych, które (to oczywiste w 1984 r.) nie były interesami prywatnymi. Mimo że obecnie nadzór administracyjny nad fundacjami nie jest praktycznie wykonywany, to nie można wykluczyć, że np. właściwy minister lub starosta wystąpi do sądu o uchylenie uchwały zarządu  fundacji, jeżeli uchwała pozostaje w rażącej sprzeczności z jej celem, postanowieniami statutu fundacji albo przepisami prawa. Tu znów można się zabezpieczyć przez właściwe sformułowanie zapisów   dokumentów fundacyjnych. Niemniej świadomość, że przepisy polskiego systemu  prawnego nie były formułowane z myślą o ochronie prywatnych interesów   jednostkowych, skłania do rozważenia możliwości powołania do życia fundacji prywatnej w innym kraju europejskim.

Wiele zagranicznych systemów prawnych przewiduje możliwość założenia fundacji, która stoi na straży ochrony interesów właśnie prywatnych, nie wyłączając wcale możliwości realizacji celów filantropijnych. A te są przecież również realizowane z prywatnych majątków rodowych. Założenie zagranicznej fundacji prywatnej może stanowić rozwiązanie docelowe albo może być jedynie rozwiązaniem przejściowym. W tym drugim przypadku statut fundacji zagranicznej może przewidywać zapis, w którym zarząd fundacji będzie zobowiązany powołać do życia podmiot dedykowany realizacji celów rodzinnych w Polsce, nie wyłączając fundacji prywatnej, gdy jej powołanie będzie w naszym systemie prawnym ostatecznie możliwe.

 

dr Ana Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2015-01-16

Znaczenie powiernictwa w zarządzaniu majątkiem

Powierniczy stosunek prawny od wielu lat jest stosowany z powodzeniem w polskim systemie prawnym. Funkcję powiernika sprawuje np. bank prowadzący powierniczy rachunek bankowy lub osoba pełniąca funkcję wykonawcy testamentu.

Powiernictwo oznacza relację prawną, w której właściciel rzeczy (np. majątku) powierza ją innej osobie (powiernikowi) w celu jej przechowania (posiadania) lub zarządzania nią w swoim imieniu, ale na rzecz powierzającego lub osób przez niego wskazanych.

Głównym zadaniem powiernika jest przechowanie rzeczy przez okres wskazany w umowie powierniczej. W zależności od woli powierzającego, powiernik może w zakresie swoich kompetencji przejąć również funkcję zarządcy majątku oraz wypłacać ustalone z góry dochody na rzecz wyznaczonych beneficjentów.

Konstrukcja prawna powiernictwa była od wielu lat wykorzystywana przy okazji zakładania zagranicznych spółek ulokowanych w rajach podatkowych. Obecnie często dotyczy ona planowania sukcesji majątkowej, choć wciąż nie traci na aktualności jej powszechne zastosowanie w zagranicznych strukturach podatkowych.

Usługa powiernicza jest jedynym zasadnym rozwiązaniem w zarządzaniu zagranicznymi spółkami, zwłaszcza w świetle nowych regulacji dotyczących opodatkowania zagranicznych spółek kontrolowanych (CFC), które wchodzą w życie w Polsce z dniem 1 stycznia 2015 r. W dużym uproszczeniu, nowe przepisy przewidują wprowadzenie automatycznego opodatkowania dochodów zagranicznej spółki inwestycyjnej w rocznym zeznaniu podatkowym udziałowca tak, jakby to on faktycznie te dochody uzyskał.

Nowa regulacja, chociaż uzasadniona w kontekście obecnej fiskalnej polityki naszego rządu, uderza nie tylko w spekulacyjny kapitał ulokowany na rynkach finansowych. Opodatkowane zostaną również dochody reinwestowane w polską gospodarkę, a takie przy głębszym zastanowieniu zasługują na wsparcie. W tym kontekście polscy inwestorzy, jak zwykle... nie pozostali bierni.

Niezawodny instynkt przetrwania polskich przedsiębiorców oraz oferta zagranicznych systemów prawnych wypełniła powstającą w ten sposób potrzebę usługą powiernictwa. Wykorzystanie funkcji zagranicznego powiernika, któremu zostaną przekazane aktywa, tu: udziały w zagranicznej spółce kontrolowanej, stało się obecnie bardzo powszechne. Powiernictwo, połączone dodatkowo z zabezpieczeniem majątku przed wierzycielami oraz planowaniem sukcesji majątkowej przyszłych pokoleń, wpisuje się doskonale w dzisiejsze oczekiwania i potrzeby finansowe, prawne i podatkowe naszego społeczeństwa.

Usługa powiernicza jest realizowana obecnie w formie zagranicznych fundacji prywatnych, trustów lub zagranicznych funduszy inwestycyjnych.

Rosnące oczekiwania klientów stanowią również wyzwanie dla powierników, na których spoczywa odpowiedzialność związana z przygotowaniem rozwiązań powierniczych w taki sposób, aby jednocześnie były one bezpieczne od strony podatkowej i zabezpieczały majątek przyszłych pokoleń. Rola powierników wykracza bowiem poza sferę pełnienia funkcji udziałowca nominowanego. Obecnie, jako osoby zaufania, stoją oni na straży interesów przyszłych beneficjentów, nie rzadko przewidując długotrwałe trendy i zmiany gospodarcze, społeczne czy też stabilność regulacji prawnych współczesnej Europy.

 

dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2015-06-12

Spadek na Cyprze

Mimo ostatnich zmian regulacji podatkowych nadal wielu polskich inwestorów posiada udziały w spółkach cypryjskich. Pierwsze pokolenie, któremu udało się zgromadzić większy majątek stoi u progu decyzji o jego przekazaniu następcom. Wykorzystanie zagranicznych spółek w celu optymalizacji podatkowej wymaga precyzyjnego zaplanowania sukcesji oraz odpowiedzi na pytanie, na jakich zasadach będzie ona przebiegać.

Jeżeli rezydent polski pozostawi w spadku udziały spółki na Cyprze, do dziedziczenia będą miały zastosowanie polskie przepisy prawa spadkowego. Z chwilą, gdy zostanie określony spadkobierca udziałów w spółce, pozostaje do rozstrzygnięcia kwestia, w jaki sposób orzeczenie sądu (względnie notarialny akt poświadczenia spadkobrania) powinno zostać wykonane na Cyprze. W ramach wykonania orzeczenia o nabyciu spadku udziały będą musiały zostać przerejestrowane na spadkobierców w cypryjskim rejestrze spółek. Należy zatem odróżnić samą procedurę postępowania przed rejestrem cypryjskim od prawa, które jest właściwe w sprawie spadku.

W przypadku prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy mogą za pośrednictwem sądu, który postanowienie wydał lub za pośrednictwem administratora spadku na Cyprze, złożyć wniosek do cypryjskiego sądu okręgowego w Nikozji o uznanie lub wykonanie orzeczenia. W przypadku notarialnego aktu poświadczenia spadkobrania spadkobiercy muszą wystąpić z wnioskiem do cypryjskiego sądu okręgowego w Nikozji za pośrednictwem administratora spadku, załączając uwierzytelniony i apostilowany odpis aktu oraz jego uwierzytelnione tłumaczenie na język grecki.

Praktyka sądów cypryjskich wskazuje na konieczność złożenia jeszcze innych załączników oraz oświadczeń spadkobierców, których lista zależy od indywidualnej sytuacji spadkobierców. Najczęściej obejmuje ona zaświadczenie, że spółka jest in good standing, a więc, że należności publicznoprawne zostały na Cyprze należycie opłacone oraz oryginał należycie sporządzonego testamentu (UWAGA! forma testamentu akceptowanego na Cyprze odbiega od testamentu sporządzonego przed polskim notariuszem). W każdym przypadku do wniosku należy załączyć dokumenty powołujące administratora spadku, który reprezentuje interesy spadkobierców na Cyprze i prowadzi postępowanie w sprawie uznania ich praw przez sąd cypryjski. Do czasu zakończenia postępowania przed sądem administrator spadku wykonuje uprawnienia spadkobiercy względem spółki. Okres działania administratora spadku może dodatkowo ograniczać działalność operacyjną spółki, gdyż zawieszone pozostają w tym okresie funkcje nominowanych dyrektorów. Dobrze przygotowana dokumentacja może ten proces przyspieszyć.

Na podstawie należycie skompletowanego i złożonego wniosku sąd na Cyprze wyda wyrok (court order) w sprawie zatwierdzenia uprawnień spadkobierców określonych w postanowieniu polskiego sądu lub polskim akcie poświadczenia spadkobrania. Dopiero na podstawie tak wydanego wyroku zarząd spółki dokonuje wpisu nowych udziałowców w miejsce spadkodawcy w rejestrach udziałowych oraz składa stosowny wniosek o dokonanie zmian w cypryjskim rejestrze spółek.

Odstępstwem od zwykłej procedury będzie sytuacja, gdy w trakcie postępowania przed sądem na Cyprze pojawią się spadkobiercy lub wierzyciele masy spadkowej nie uwzględnieni we wcześniejszym postępowaniu spadkowym przed sądem w kraju. W takim wypadku postępowanie zostanie przeprowadzone od początku oraz z uwzględnieniem cypryjskich przepisów regulujących kwestie spadkowe. W przypadku, gdy spadkobiercą jest osoba nieletnia lub w jej przypadku zachodzą ograniczenia co do samodzielności w wykonywaniu praw, przepisy cypryjskie wymagają, aby sąd wyznaczył dla takiej osoby co najmniej dwóch administratorów masy spadkowej.

 

dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2014-02-24

Udziały w spółkach zagranicznych a prawo spadkowe

Podatki i śmierć to dwie rzeczy, których w życiu możemy być pewni. Próbujemy podejmować różne kroki związane z optymalizacją podatkową lub inwestycjami za granicami Polski, ale bez względu na nasze priorytety, deklaracja podatkowa oraz planowanie sukcesji majątkowej  to rzeczy, które w naszych planach powinny znaleźć swoje miejsce.

Zostawiając majątek potomnym, chcemy, aby stanowił on dla nich wsparcie, kiedy już nas nie będzie, a nie problem, który będzie wymagał wielomiesięcznych procedur oraz niezliczonych kosztów. Pewne rzeczy łatwiej jest zorganizować wówczas, kiedy jeszcze chodzimy po tym świecie, więc może warto zrobić to od razu.

Jakie prawo spadkowe będzie obowiązywać w przypadku śmierci? 

Poczynając od pytania „jakie prawo spadkowe będzie obowiązywać w przypadku śmierci właściciela?”, a kończąc na mniej lub bardziej skomplikowanych procedurach wiążących się z praktycznym objęciem spadku przez rodzinę inwestora, musimy przeanalizować powyższe kwestie  w przypadku posiadania majątku poza granicami Polski. Szczególną uwagę sprawom sukcesji należy poświęcić w przypadku struktur holdingowych, w których nie rzadko zakumulowany jest majątek całej rodziny, i który w zamyśle ma służyć właśnie przyszłym pokoleniom.

Co do zasady, w przypadku śmierci obywatela polskiego właściwe jest prawo ojczyste z chwili jego śmierci. Spadkobierca może jednak wskazać np. w testamencie jako właściwe w kwestiach spadkowych swoje prawo ojczyste, prawo miejsca zamieszkania albo prawo miejsca swojego zwykłego pobytu z chwili dokonania tej czynności lub z chwili swojej śmierci. (art. 64 Prawo Prywatne Międzynarodowe Dz. U. 2011.80.432). W przypadku, gdy polski obywatel posiada majątek za granicami Polski, powinien brać pod uwagę, że w chwili jego śmierci majątek ten może podlegać procedurom spadkobrania podlegającym zagranicznym porządkom prawnym. Dotyczy to np. nieruchomości, których położenie praktycznie przesądza o porządku prawnym stosowanym do przejścia jej własności na spadkobierców.

Udziały w spółce na Cyprze

W ostatniej dekadzie najczęściej wykorzystywaną spółką w planowaniu podatkowym lub w ochronie majątku była spółka typu company limited by shares zarejestrowana na Cyprze. To na jej przykładzie chciałabym przeprowadzić poniższą analizę związaną z ryzykami prawa spadkowego, jakie należałoby zminimalizować w chwili zakładania takiej spółki.

Jeżeli spadkodawca jest obywatelem polskim i posiada rezydencję na Cyprze, to sukcesja podlega cypryjskiemu prawu spadkowemu (art. 5 Cyprus Wills and Succession Law Cap. 195). Zasada ta będzie miała zastosowanie do spraw spadkowych odnoszących się do majątku posiadanego na Cyprze, w tym udziałów spółek cypryjskich, bez względu na inne zastrzeżenie sporządzone przez spadkodawcę w testamencie.



dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2014-02-27

Zmiany w systemach prawno-podatkowych nowym wyzwaniem dla usług powierniczych

Z powodu nieodpowiedzialnej polityki fiskalnej oraz przesadnych wydatków publicznych państwa europejskie zgromadziły wyjątkowo wysokie zadłużenia. Rozwiązaniem pobudzającym gospodarkę mogłoby być zmniejszenie wydatków publicznych oraz ilości regulacji prawnych. Takie rozwiązania, mimo deklaracji, nie znajdują skutecznej realizacji.

Jesteśmy uwięzieni w labiryncie coraz to nowych ustaw, dodatkowych przepisów oraz zwiększonego nadzoru rządowego i unijnego. To z kolei wiąże się ze zwiększoną ilością urzędników i funkcjonariuszy. Dodatkowo, rosnąca nadmiernie szczegółowość regulacji prawnych oraz rosnący nadzór administracyjny powodują wzrost kosztów obsługi administracji państwowej. W związku z tym, wzajemne zaufanie między class politique a obywatelami dramatycznie słabnie, a fala ustaw i regulacji sprawia, że przestrzeganie praworządności staje się coraz trudniejsze. Powszechnie wiadomo, że nadmierna podaż pieniądza prowadzi do inflacji, a tym samym do utraty szacunku do waluty. W podobny sposób, nadmierna ilość zasad i przepisów prawnych, które są trudne do zrozumienia dla przeciętnego obywatela, wpływa na brak szacunku dla praworządności.

Kolejną zauważalną tendencją jest to, iż decyzje publicznoprawne są naginane, a ustawy lekceważone na rzecz większego dobra, a dobro to nie jest definiowane w duchu praworządności, ale w zależności od obecnie panujących interesów politycznych lub fiskalnych. Organy podatkowe są tak długo po stronie praworządności, jak długo służy ona realizacji interesów fiskalnych i nie narusza w dużym stopniu określonych odgórnie granic. Po przekroczeniu ich praworządność przestaje być argumentem. Wówczas jedynym dobrem na straży, którego stoją organy to ustawa budżetowa. Praktyka nie budziłaby takich kontrowersji, gdyby nie dołączyły do nich sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny został powołany w roku 80-tym dla celów weryfikacji, czy decyzje administracyjne nie naruszają praworządności oraz praw jednostek. Obecnie zdarza się, że finansowy interes Skarbu Państwa przysłania ideę praworządności, której ochronie sądy administracyjne winny służyć.

Ochrona majątku prywatnego 

Masowy napływ przepisów ustawowych, ciągłe zmiany w zakresie regulacji podatkowych w połączeniu z brakiem szacunku dla prawa stanowią szczególny moment, w którym należy rozważyć dalsze sposoby i zakres ochrony majątków prywatnych oraz przedsiębiorców. A te są kluczowe dla kondycji gospodarki i stabilnego systemu społecznego.

Najnowszy projekt ustawy o opodatkowaniu dochodów kontrolowanych spółek zagranicznych (CFC) z października br. jest ewidentnym przykładem instrumentu fiskalnego wymierzonego przeciw największym polskim majątkom prywatnym. Ustawa jest odpowiedzią na widoczny przepływ kapitału do państw, które stosują zachęty podatkowe, a jednocześnie uważane są za wiarygodne. Oczywiście, można to uznać za normalne w świecie kształtowanym konkurencją, aczkolwiek, w miarę jak szacunek dla osiągnięć, środków prywatnych i powszechnych wartości się zmniejsza, prywatne aktywa i osiągnięcia stopniowo zaczynają być postrzegane jako majątek publiczny podlegający redystrybucji lub biurokratycznej degradacji. A jaka jest przy tym reakcja polityków? Politycy, zamiast pracować nad poprawą sytuacji we własnych krajach, zwracają większą uwagę na państwa odnoszące sukcesy, próbując zmniejszyć ich atrakcyjność. Pod pretekstem międzynarodowej solidarności postrzegają swoich własnych obywateli emigrujących do innych państw jako nielojalnych, a czasami nawet określają ich mianem przestępców, mimo iż większość z nich jedynie pragnie mieć więcej wolności. 

Początek nowej ery dla powiernictwa

Głównym zadaniem branży usług powierniczych jest zabezpieczanie majątku na pokolenia, aczkolwiek, biorąc pod uwagę wyżej wymienione tendencje, zapewnienie ochrony majątkom staje się coraz większym wyzwaniem dla powierników. Niemniej jednak, należy podkreślić, iż owe wyzwanie również niesie za sobą nowe możliwości. Przede wszystkim, dotychczasowa wiedza, doświadczenie oraz usługi powiernicze będą stawały się coraz bardziej istotne. W ramach obowiązku zabezpieczenia majątku, powiernicy będą musieli rozważać wszelkie możliwe globalne wyzwania, jak na przykład, wybór odpowiedniego systemu prawnego. Ponadto powiernicy będą zmuszeni planować i kreować struktury długoterminowe, przewidując długotrwale trendy i zmiany gospodarcze, społeczne czy stałość regulacji prawnych.

Intencją większości założycieli trustów i fundacji jest ochrona majątku rodziny. Powiernicy starają się także upewnić, że ich następcy przejmą te odpowiedzialność, tym samym kontynuując starania mające na celu zapewnienie długoterminowego dobrobytu beneficjentów trustów. Oznacza to, iż zarządzający trustem jest zobowiązany działać w najlepszym interesie rodziny, w związku z czym to on powinien upoważniać pewnych członków rodziny w celu podtrzymania intencji założyciela danego trustu. Odzwierciedla to dawny związek pomiędzy powiernikiem a rodziną, w którym powiernik występował w roli osobistego doradcy, nie tylko oferując doradztwo z zakresu wszystkich dziedzin prawa, ale również wspierając członków rodziny we wszelkich aspektach dotyczących zarządzania nieruchomościami, planowania ochrony majątku oraz utrzymania majątku przez pokolenia, a więc sukcesji majątkowej. Zarówno dawniej, jak i obecnie podstawowym wymaganiem dla powiernika jest:

- osobiście znać rodzinę, której świadczy usługę powiernictwa,

- mieć świadomość odnośnie mocnych i słabych stron niektórych członków rodziny,

- zapoznać się z krótko, jak i z długoterminowymi potrzebami i planami finansowymi rodziny,

- poznać oraz zrozumieć sytuację gospodarczą rodziny,

- posiadać odpowiednią wiedzę odnośnie ogólnej sytuacji gospodarczej i politycznej.

W ten sposób powiernik jest w stanie doradzać i wspierać rodzinę w dobrej wierze. Ponadto zarządzający majątkiem lub trustem powinien posiadać pewnego rodzaju zamiłowanie do służby oraz postrzegać swoją pozycję jako uprzywilejowaną.

W dzisiejszych czasach, coraz ważniejszym czynnikiem dla powierników będzie to, żeby nie byli postrzegani jedynie jako pośrednicy, lecz jako osoby zaufania, które wspierają członków rodziny w ich zdolności do podejmowania odpowiedzialności, aniżeli być finansowo uzależnionymi wyłącznie od dotacji pochodzących z rodzinnego majątku. Oznacza to, iż oprócz podstawowych zasad wymienionych powyżej, powiernik powinien także wspierać daną rodzinę w jej staraniach skupiających się na osiąganiu wyznaczonych celów poprzez zarządzanie majątkiem rodzinnym, które jest kluczem do uzyskania większej świadomości odnośnie wagi majątku prywatnego. Prywatny majątek nie tylko wspiera autarkię rodziny oraz rozwój jej członków (np. poprzez zwiększenie możliwości uzyskania wykształcenia), ale często jest również wykorzystywany do długoterminowych inwestycji, obejmując aspekty zarówno prywatne, jak i gospodarcze. Na koniec warto także wspomnieć, iż majątek prywatny przeznaczony jest również do wspierania celów i projektów charytatywnych i filantropijnych. Rolą profesjonalnego doradcy, jakim jest powiernik, jest kompleksowa obsługa potrzeb rodziny oraz jej potomków.

 

dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2013-12-30

Fundacja, trust, czy testament. Zarządzanie majątkiem i sukcesja majątkowa – rozwiązania dla najzamożniejszych

Historyczna i bezprecedensowa ingerencja w prawo majątkowe i dziedzictwo kulturowe naszego społeczeństwa, eliminująca prywatne majątki, pozbawiła nas wzorców związanych z ich zarządzaniem. Bogacące się obecnie społeczeństwo nie ma doświadczenia w zarządzaniu majątkiem rodzinnym i planowaniu międzypokoleniowej sukcesji. 

Rodzinny majątek w firmie

Dobra są obecnie nabywane najczęściej z zysków wypracowanych w rodzinnych przedsiębiorstwach i wielokrotnie stanowią ich majątek trwały. Taka struktura własnościowa dyktowana jest względami podatkowymi. Nie sprzyja ona jednak zabezpieczeniu majątku rodzinnego przed wierzycielami przedsiębiorstwa. Jeszcze rzadziej, jeśli w ogóle, pojawiają się koncepcje pozwalające na zaplanowanie właściwej sukcesji majątku przez przyszłe pokolenia. To z kolei duże wyzwanie dla dorastającego obecnie pokolenia, które stoi wciąż przed rozwiązaniem kwestii, jaką jest sukcesja rodzinnych przedsiębiorstw oraz związanych z nimi dóbr majątkowych.

Inżynieria prawna pozwalająca na odseparowanie aktywów od majątku przedsiębiorstwa, zabezpieczenie przed wierzycielami oraz zaplanowanie sukcesji majątkowej przez przyszłe pokolenia obejmuje np.: założenie fundacji lub trustu.

Polski system prawny przewiduje możliwość założenia fundacji dla realizacji celów społecznie i gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami kraju. Brakuje jednak doświadczeń praktycznych w dziedzinie wykorzystania fundacji dla celów realizacji celów prywatnych. Judykatura stoi na stanowisku, że cele społeczno i gospodarczo użyteczne służą realizacji interesów ogólnospołecznych, nie zaś jednostkowych interesów prywatnych.

Fundacja, czy trust

W przypadku realizacji jasno sprecyzowanych prywatnych interesów fundatora lub jego rodziny warto rozważyć założenie fundacji w kraju, gdzie praktyka fundacji prywatnych jest długoletnia, jak np.: w Austrii lub w Księstwie Liechtenstain. Ustawa o fundacjach w Liechtenstain wprost przewiduje fundacje prywatne, zaś polityka kraju sprzyja rozwojowi bezpieczeństwa takich rozwiązań.

Alternatywą dla fundacji może być trust -  nieznany w kontynentalnych systemach prawa cywilnego, ale bardzo popularny w krajach opartych na anglosaskiej koncepcji prawa common law. Trust może być założony w każdym celu, jeżeli ma służyć realizacji zgodnych z prawem interesów prywatnych lub publicznych. Powszechnie stosuje się trusty na Wyspie Man, Jersey, ale również na Malcie, w Wielkiej Brytanii lub na Cyprze. Przez trust rozumiemy stosunek prawny kształtujący relacje pomiędzy trzema podmiotami: założycielem trustu, jego powiernikiem oraz beneficjentem. Założyciel (settlor) jako właściciel aktywów – wnosi je do trustu, powierzając zarządzanie nimi powiernikowi (trustee) i czyniąc z niego – od momentu zawiązania trustu – prawnego właściciela tych aktywów. Uprawnionymi do pożytków z trustu, na zasadach i warunkach określonych w umowie trustu (trust deed) są wymienieni imiennie beneficjenci.

 W rodzimym prawie spadkowym

W przypadku, gdy oceniamy, że przedstawiona wyżej inżynieria wydaje się zbyt skomplikowana dla planowanej przez nas sukcesji majątkowej, należy rozważyć polskie przepisy spadkowe oraz sporządzenie testamentu, dzięki któremu możemy zabezpieczyć pewne elementy związane z zarządzaniem naszym majątkiem po śmierci. Pewne instytucje zapisów i poleceń pozwalają na odroczenie dziedziczenia przez nasze dzieci w momencie, gdy uznamy, że są one za młode albo gdy inne przesłanki wskazują, że powinny objąć majątek dopiero później.

Zasady przewidziane w polskim kodeksie cywilnym dopuszczają  pewne zabiegi pozwalające na zastosowanie niestandardowych rozwiązań, umożliwiających  powołanie powiernika lub spadkobiercy zastępczego. Generalnie jednak są to przepisy mało elastyczne i wymagają od nas bardzo dużej precyzji w formułowaniu zapisów oraz poleceń. Brakuje również w polskiej praktyce określonej grupy zawodowej, która miałaby się podjąć realizacji takich zapisów i poleceń (powiernik, czy spadkobierca zastępczy). Do realizacji takiego zadania w polskich warunkach można powołać adwokata lub inną osobę cieszącą się zaufaniem rodziny.

Testament

Dokładne rozważenie i sprecyzowanie zasad sukcesji powinno poprzedzić ich precyzyjne określenie w testamencie. Jest to szczególnie rekomendowane w przypadku, gdy zachodzi konieczność, aby przekazać majątek na rzecz spadkobierców w terminie późniejszym, np. z chwilą rozpoczęcia studiów lub założenia rodziny. Przedsiębiorca może uznać, że wskazane jest – również dla dobra małoletniego dziecka – aby przejęło ono majątek wart miliony złotych nieco później niż w dniu osiemnastych urodzin. Być może tylko jednemu z potomków planuje się powierzyć rodzinną firmę, a inne dzieci mają uzyskać jedynie dywidendy z przedsiębiorstwa. Przepisy polskiego prawa spadkowego nie dają możliwości powołania dziecka do udziału w zyskach przedsiębiorstwa bez wpływu na wykonywanie praw korporacyjnych. Takie rozwiązanie daje jedynie powołanie profesjonalnego spadkobiercy (powiernika) obciążonego zapisami i poleceniami na rzecz najbliższych członków rodziny spadkodawcy.

 

dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS

Dr Anna Maria Panasiuk  |  2013-12-15

Trusty

Trusty stanowią instytucję analogiczną do prywatnej fundacji, ale stosowaną w krajach common law. Można je założyć np. na Wyspie Man, Malcie, czy w Wielkiej Brytanii. Przez trust rozumiemy stosunek prawny, wywodzący się z systemu anglosaskiego, a kształtujący relacje pomiędzy trzema podmiotami: założycielem trustu, jego powiernikiem oraz beneficjentem. 

Założyciel (settlor), jako właściciel aktywów, wnosi je do trustu, powierzając zarządzanie nimi powiernikowi (trustee) i czyniąc z niego – od momentu zawiązania trustu – prawnego właściciela tych aktywów. Uprawnionymi do pożytków z trustu, na zasadach i warunkach określonych w umowie trustu (trust deed), są wymienieni imiennie beneficjenci. W praktyce często dopuszcza się też istnienie nadzorcy (odpowiednika rady nadzorczej w spółkach), gdyż powiernik jako podmiot profesjonalny jest najczęściej spółką, w której zmieniają się władze, trust zaś jako rozwiązanie mające funkcjonować przez wiele lat, powinien mieć dodatkowe zabezpieczenie interesów beneficjentów w postaci nadzorcy – kolegialnego ciała 3- 4 osób osobiście znanych założycielowi i cieszących się jego zaufaniem. Dopuszczalne jest rozwiązanie, gdy założyciel jest jednocześnie beneficjentem.

Trust jest instytucją prawną, która nie doczekała się regulacji w polskim prawie cywilnym i podatkowym. Taki stan rzeczy wpływa na małą popularność tego rodzaju struktur w polskiej jurysdykcji podatkowej. To z kolei powoduje, że trust doczekał się bardzo niewielu orzeczeń podatkowych.

Zakładając, że trust będzie jedynie zorganizowaną, wyodrębnioną w drodze czynności prawnej prawa np.: brytyjskiego masą majątkową bez zdolności (podmiotowości) prawnej, przeniesienie własności składników majątkowych na powiernika tytułem ustanowienia trustu nie powinno rodzić konsekwencji podatkowych w Polsce. Inna kwalifikacja podatkowa będzie miała miejsce w przypadku, gdy trust przyjmie formę odrębnego podmiotu prawnego (z osobowością prawną lub bez niej). W takim przypadku własność składników majątkowych może być przeniesiona na trust. Choć przepisy prawa cywilnego i podatkowego w Polsce nie regulują odrębnie instytucji trustów, to w orzecznictwie podatkowym można dostrzec doktrynę, zgodnie z którą w takim przypadku po stronie trustu nie powstaną skutki podatkowe. Z uwagi na powyższe kontrowersje, brak przepisów podatkowych oraz małą ilość orzeczeń doradzamy, aby trust uzyskał przed otrzymaniem składników majątkowych interpretację indywidualną przepisów podatkowych prawa polskiego.

W sytuacji, gdy spółka zależna od trustu lub sam trust dokona wpłaty gotówkowej (tj. bez tytułu prawnego) na konta beneficjentów (rezydentów w Polsce) prowadzone przez instytucje finansowe w Polsce oraz za granicą, po stronie beneficjenta powstanie przychód ze świadczenia nieodpłatnego, który powiększy jego przychody opodatkowane skalą podatkową (18%, 32%). W kontekście przepisów prawa o wymianie informacji podatkowych, dyrektywy odsetkowej oraz prawa dewizowego istnieje duże prawdopodobieństwo wykrycia takich przychodów przez organy podatkowe w Polsce, nawet jeśli nie zostaną zadeklarowane. Przy odpowiednim ułożeniu stosunków prawnych trustu jest możliwe zastosowanie zwolnienia z podatku dochodowego dla członków najbliższej rodziny, świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn. Możliwość zwolnienia należałoby potwierdzić w drodze indywidualnej interpretacji podatkowej.

 

dr Anna Maria Panasiuk, adwokat, założycielka Grupy YOURS